Testosteron

Wat is testosteron?

Testosteron wordt vaak gezien als een ‘mannelijk hormoon’, maar speelt ook bij vrouwen een belangrijke rol. Het behoort tot de androgenen (mannelijke geslachtshormonen), maar vrouwen maken het zelf in kleinere hoeveelheden aan.

Bij vrouwen wordt testosteron vooral geproduceerd in de eierstokken en de bijnieren. Daarnaast kan het in andere weefsels ontstaan door omzetting van voorloperhormonen, zoals DHEA.

Testosteron is betrokken bij verschillende processen in het lichaam. Het ondersteunt onder andere:

  • Energie en vitaliteit;
  • Libido en seksualteit;
  • Spierkracht en lichaamssamenstelling;
  • Botgezondheid;
  • Motivatie, focus en zelfvertrouwen;
  • Huid en haargroei.

Je kunt testosteron zien als een hormoon dat bijdraagt aan je drive, daadkracht en gevoel van ‘zin hebben’ in dingen. Het werkt nauw samen met andere hormonen, zoals oestrogeen, progesteron, cortisol, insuline en schildklierhormonen. Veranderingen in testosteron staan daarom zelden op zichzelf, maar hebben vaak invloed op je algehele hormoonbalans en hoe je je voelt.

Testosteron gedurende de menstruatiecyclus

Ook bij vrouwen schommelt de testosteronspiegel tijdens de cyclus. Hoewel de hoeveelheden lager zijn dan bij mannen, kunnen deze schommelingen wel merkbaar zijn in energie, libido en stemming.

Tijdens de menstruatie (ongeveer dag 1 tot 5) zijn testosteron en oestrogeen relatief laag. Veel vrouwen voelen zich in deze fase wat minder energiek, meer naar binnen gekeerd en minder gericht op activiteit of seksualiteit.

In de vroege folliculaire fase (ongeveer dag 1 tot 14) stijgt oestrogeen geleidelijk en beweegt testosteron vaak licht mee omhoog. Dit is voor veel vrouwen een fase waarin motivatie, helderheid en fysieke energie toenemen.

Rond de ovulatie, midden in de cyclus, bereikt oestrogeen een piek. Ook testosteron kan in deze periode wat hoger zijn. Dit hangt vaak samen met:

  • Meer zin in seks;
  • Meer zelfvertrouwen en spontaniteit;
  • Meer behoefte aan sociaal contact.

Je lichaam is in deze fase als het ware ingesteld op verbinding en activiteit, wat biologisch gezien de kans op voortplanting vergroot.

Na de eisprong, in de luteale fase, verschuift de nadruk naar progesteron. Testosteron daalt meestal iets, maar blijft aanwezig op een basaal niveau. Zeker in de tweede helft van deze fase, vlak voor de menstruatie, kun je merken dat je energie en drive wat afnemen.

De natuurlijke schommeling van testosteron zorgt er dus voor dat je je in sommige fasen krachtiger, energieker en meer naar buiten gericht voelt, terwijl je in andere fasen juist meer behoefte hebt aan rust.

Testosteron gedurende de overgang

Tijdens de overgang verandert de hormoonbalans in je lichaam en dat geldt ook voor testosteron. De eierstokken produceren geleidelijk minder hormonen, maar testosteron daalt meestal minder snel dan oestrogeen en progesteron.

In de perimenopauze, de fase voor de laatste menstruatie, wordt de hormoonproductie onregelmatiger. Testosteron kan in deze periode wisselend zijn: soms nog redelijk stabiel, soms lager. Doordat oestrogeen en progesteron vaak sterker dalen, kan testosteron relatief meer aanwezig voelen. Dit kan merkbaar zijn in veranderingen in energie, libido, spierkracht en vetverdeling.

Tijdens de menopauze, wanneer je 12 maanden niet hebt gemenstrueerd, zijn de eisprongen definitief gestopt. De eierstokken maken dan nog maar weinig hormonen aan. Testosteron wordt nog deels geproduceerd via de bijnieren en door omzetting van voorloperhormonen.

In de postmenopauze zijn de spiegels van oestrogeen, progesteron en testosteron over het algemeen lager dan voor de overgang. De verhouding verandert echter, waardoor sommige vrouwen merken dat androgene effecten meer opvallen. Denk bijvoorbeeld aan veranderingen zoals:

  • Sneller verlies van spiermassa en kracht;
  • Meer vetopslag rond de buik;
  • Veranderingen in libido;
  • Huid en haar die anders aanvoelen.

De overgang is dus geen simpele daling van testosteron, maar vooral een verschuiving in de balans met andere hormonen.

Een daling van testosteron

Een daling van testosteron kan geleidelijk verlopen, bijvoorbeeld door het ouder worden of tijdens de overgang. Soms speelt het ook al eerder, bijvoorbeeld door langdurige stress, bepaalde medicatie, voeding of onderliggende aandoeningen.

Wanneer testosteron daalt, kan dat invloed hebben op hoe je je voelt en functioneert. Veelvoorkomende gevolgen zijn:

  • Minder drive en motivatie;
  • Een lager libido;
  • Afname van spiermassa en kracht;
  • Meer vetopslag, vooral rond de buik;
  • Veranderingen in stemming en concentratie;
  • Mogelijk invloed op botdichtheid.

Mogelijke klachten bij een lage testosteronspiegel

De klachten merk je vaak in je dagelijks functioneren. Denk bijvoorbeeld aan:

  • Minder zin in seks of minder seksuele fantasie;
  • Moeite om op gang te komen of initiatief te nemen;
  • Een vlak of ‘meh’-gevoel, minder enthousiasme;
  • Minder spierkracht en sneller spierverlies;
  • Sneller vermoeid of uitgeput zijn;
  • Minder zelfvertrouwen of daadkracht;
  • Concentratieproblemen of brainfog;
  • Langzamer herstel na inspanning.

Niet iedere vrouw met een lagere testosteronspiegel ervaart klachten, maar als ze er zijn, hebben ze vaak deze vorm.

Een stijging van testosteron

Niet alleen een tekort, maar ook een (relatieve) stijging van testosteron kan klachten geven. Vaak gaat het dan niet om extreem hoge waarden, maar om een verstoring in de balans met andere hormonen.

Dit kan bijvoorbeeld voorkomen bij PCOS, bepaalde bijnierproblemen of door het gebruik van middelen die invloed hebben op androgenen.

Een hogere testosteronspiegel kan zich uiten in:

  • Een vettere huid en meer acne;
  • Ongewenste haargroei in het gezicht of op het lichaam;
  • Haaruitval op het hoofd;
  • Onregelmatige of uitblijvende menstruaties;
  • Verminderde vruchtbaarheid;
  • Meer vetopslag rond de buik;
  • Schommelingen in stemming of innerlijke onrust.

Wat is androgene overmaat?

Bij androgene overmaat is er sprake van een verstoring waarbij testosteron of andere androgenen relatief te veel invloed krijgen in het lichaam. Dit kan komen door hogere waarden, maar ook doordat de balans met andere hormonen verstoord is.

Hierdoor kunnen effecten van testosteron sterker naar voren komen, zoals veranderingen in huid, haar en cyclus. De cyclus kan onregelmatig worden en de eisprong kan verminderen of uitblijven, wat invloed heeft op de vruchtbaarheid.

Mogelijke oorzaken zijn onder andere:

  • Insulineresistentie (bijvoorbeeld bij PCOS);
  • Verhoogde aanmaak van androgenen in eierstokken of bijnieren;
  • Bepaalde medicatie of supplementen;
  • Zeldzame hormonale aandoeningen.

Het is belangrijk om te beseffen dat niet alleen de bloedwaarde telt, maar vooral hoe jouw lichaam reageert en hoe de balans met andere hormonen is.

Normale schommeling of disbalans?

Een tijdelijke stijging van testosteron hoort bij een gezonde cyclus. Denk bijvoorbeeld aan een lichte piek rond de ovulatie of een stijging bij krachttraining.

Deze schommelingen:

  • Zijn tijdelijk;
  • Passen binnen een normaal patroon;
  • Geven meestal geen uitgesproken klachten.

Bij een disbalans is er altijd iets anders aan de hand. Dan blijft testosteron (of de gevoeligheid ervoor) langdurig verhoogd en ontstaan er duidelijke klachten, bijvoorbeeld in de huid, haargroei of cyclus.

Je kunt dit vergelijken met het volume van een radio. Een gezonde piek is alsof het geluid even harder staat en daarna weer teruggaat naar normaal. Bij een disbalans blijft het volume continu te hoog, waardoor het lichaam overprikkeld raakt.

Mogelijke klachten bij een stijging van testosteron

Wanneer testosteron relatief te hoog is of het lichaam er gevoelig op reageert, kunnen klachten ontstaan zoals:

  • Acne, vooral rond kaaklijn, gezicht, rug of borst;
  • Een vette huid of hoofdhuid;
  • Ongewenste haargroei;
  • Dunner wordend haar op het hoofd;
  • Onregelmatige of uitblijvende menstruatie;
  • Moeite met zwanger worden;
  • Meer vet rond de buik;
  • Prikkelbaarheid of innerlijke onrust.

Last van hormonale klachten?

Herken je jezelf in klachten rondom energie, libido, cyclus, huid, haar of stemming? Dan kan het waardevol zijn om je hormonale balans, inclusief testosteron, beter in kaart te brengen.

Met gerichte aanpassingen in voeding, beweging, stressmanagement en slaap kun je vaak al veel invloed uitoefenen op hoe je je voelt. Ook krachttraining, stabiele bloedsuikers en voldoende herstel spelen hierin een belangrijke rol.

Dat is precies waar VitalFem je bij helpt: inzicht in jouw hormonen en praktische handvatten om weer meer balans te ervaren.

Heb je hevige, snel verergerende of langdurige klachten, zoals uitblijvende menstruaties, ernstige acne of opvallende veranderingen in haargroei? Neem dan altijd contact op met je huisarts of gynaecoloog voor verder onderzoek en persoonlijk advies.