Wat is oestrogeen?
Oestrogeen is één van de belangrijkste vrouwelijke geslachtshormonen. Het is geen enkel hormoon, maar een verzamelnaam voor meerdere vormen waarvan oestradiol de krachtigste en meest bekende is.
De aanmaak van oestrogeen vindt voornamelijk plaats in de eierstokken. Daarnaast wordt het in kleinere hoeveelheden geproduceerd in de bijnieren en het vetweefsel.
Oestrogeen heeft invloed op veel processen in het lichaam:
- Menstruatiecyclus en vruchtbaarheid – Ondersteunt de opbouw van het baarmoederslijmvlies en bereidt het lichaam voor op een mogelijke zwangerschap.
- Botten – Helpt botten sterk te houden en remt botafbraak.
- Hart- en bloedvaten – Heeft een beschermend effect op de bloedvaten en het cholesterolprofiel.
- Hersenen en stemming – Beïnvloedt onder andere serotonine, geheugen, concentratie en slaap.
- Huid, haar en slijmvliezen – Ondersteunt hydratatie, elasticiteit en doorbloeding.
- Urinewegen en bekkenbodem – Draagt bij aan gezonde slijmvliezen en spierfunctie.
Oestrogeen werkt nauw samen met andere hormonen, zoals progesteron, FSH, LH, cortisol en schildklierhormonen. Veranderingen in oestrogeen hebben daardoor vrijwel invloed op de totale hormoonbalans.
Oestrogeen gedurende de menstruatiecyclus
Tijdens de menstruatiecyclus schommelt de oestrogeenspiegel voortdurend. Deze schommelingen zijn een natuurlijk onderdeel van de cyclus en zorgen ervoor dat je eisprong plaatsvindt, je menstruatie op gang komt en zwangerschap mogelijk is.
De cyclus wordt meestal onderverdeeld in vier fasen:
- Menstruatie (ongeveer dag 1 – 5)
In deze fase is oestrogeen relatief laag. Het opgebouwde baarmoederslijmvlies wordt afgestoten, wat resulteert in de menstruatie. - Vroege folliculaire fase (ongeveer dag 1 – 14)
Onder invloed van FSH ontwikkelen zich follikels in de eierstokken. Deze produceren oestrogeen, waardoor de oestrogeenspiegel geleidelijk stijgt. Tegelijkertijd wordt het baarmoederslijmvlies opnieuw opgebouwd. - Late folliculaire fase & ovulatie (rond dag 14)
Oestrogeen bereikt een piek. Deze piek zorgt voor een stijging van LH, wat de eisprong in gang zet. - Luteale fase (ongeveer dag 15 – 28)
Na de eisprong verandert de lege follikel in het corpus luteum, dat zowel progesteron als oestrogeen produceert. Oestrogeen daalt eerst licht, kent daarna een kleinere tweede piek en neemt vervolgens weer af richting het einde van de cyclus. Als er geen zwangerschap optreedt, dalen beide hormonen en begint een nieuwe menstruatie.
Deze natuurlijke schommelingen zorgen ervoor dat je je in de ene fase anders kunt voelen dan in de andere. In sommige fasen ervaar je meer energie en stabiliteit, terwijl je in andere fasen gevoeliger kunt zijn voor klachten zoals PMS, stemmingswisselingen of hoofdpijn.
Oestrogeen gedurende de overgang
De overgang is de periode waarin de eierstokken geleidelijk stoppen met het produceren van oestrogeen. Hoewel vetweefsel en bijnieren een deel van de productie overnemen, gebeurt dit in veel kleinere hoeveelheden. Hierdoor blijft de oestrogeenspiegel na de overgang structureel laag.
De overgang verloopt in verschillende fasen:
- Perimenopauze (de fase vóór de laatste menstruatie)
In deze periode gaat oestrogeen sterker schommelen. Er kunnen nog pieken voorkomen, maar ook plots dalingen. De cyclus wordt onregelmatiger en kan variëren in duur en intensiteit. Vaak ontstaan in deze fase de eerste klachten, zoals opvliegers, nachtzweten, stemmingswisselingen en slaapproblemen. - Menopauze (de laatste menstruatie)
De menopauze wordt vastgesteld wanneer je 12 maanden geen menstruatie meer hebt gehad. Rond deze periode daalt oestrogeen definitiever. - Postmenopauze (de jaren na de laatste menstruatie)
De eierstokken produceren nog maar weinig oestrogeen. De kleine hoeveelheid die nog aanwezig is, komt vooral uit vetweefsel en bijnieren. Door deze langdurig lagere oestrogeenspiegel neemt onder andere het risico op botontkalking en hart- en vaatziekten toe.
De overgang is daarmee geen plotseling moment, maar een proces waarin het lichaam zich aanpast aan een nieuwe hormonale balans.
Een daling van oestrogeen
Een daling van oestrogeen, vooral wanneer deze snel of sterk optreedt, heeft invloed op verschillende functies in het lichaam. Sommige veranderingen zijn direct merkbaar, andere ontwikkelen zich geleidelijk.
Belangrijke effecten zijn:
- Ontregeling van de lichaamstemperatuur – Een lagere oestrogeenspiegel beïnvloedt de hersengebieden die je temperatuur reguleren. Dit kan leiden tot opvliegers en nachtzweten.
- Veranderingen in de cyclus – Onregelmatige menstruaties, langere cycli en veranderingen in bloedverlies zijn veelvoorkomende signalen van een dalende oestrogeenspiegel.
- Invloed op stemming en brein – Oestrogeen speelt een rol in de aansturing van neurotransmitters zoals serotonine. Een daling kan bijdragen aan somberheid, prikkelbaarheid, brainfog en concentratieproblemen.
- Afname van botdichtheid – Omdat oestrogeen botafbraak remt, kan een langdurig lage spiegel leiden tot een verhoogd risico op botontkalking.
- Droge slijmvliezen en veranderingen in huid en haar – Minder oestrogeen zorgt voor minder hydratatie en doorbloeding. Dit kan leiden tot droogheid, irritatie en veranderingen in haarstructuur.
Mogelijke klachten bij een daling van oestrogeen
Een daling van oestrogeen kan zich op verschillende manieren uiten. De ernst en combinatie van klachten verschillen per persoon.
Veelvoorkomende klachten zijn:
- Opvliegers en nachtzweten;
- Slechter of onrustig slapen;
- Stemmingswisselingen, somberheid of angst;
- Brainfog en concentratieproblemen;
- Droge vagina en pijn bij het vrijen;
- Droge ogen, mond of huid;
- Spier- en gewrichtsklachten;
- Hoofdpijn of hormonale migraine;
- Hartkloppingen;
- Veranderingen in de menstruatie;
- Meer urineweginfecties of aandrangklachten;
- Afname van botsterkte.
Een stijging van oestrogeen
Niet alleen een tekort, maar ook een relatief overschot aan oestrogeen kan klachten veroorzaken. Vaak gaat het hierbij om een verstoring in de verhouding tussen oestrogeen en progesteron. Dit wordt ook wel oestrogeendominantie genoemd.
Mogelijke effecten zijn:
- Hevigere of langere menstruaties;
- Gevoelige of gespannen borsten;
- Meer vocht vasthouden;
- Toename van PMS-klachten zoals prikkelbaarheid en stemmingswisselingen.
Wat is oestrogeendominantie precies?
Bij oestrogeendominantie is er geen sprake van alleen ’te veel oestrogeen’, maar van een verstoorde balans tussen oestrogeen en progesteron.
Dit kan betekenen dat:
- Oestrogeen verhoogd is;
- Progesteron te laag is;
- Of een combinatie van beide.
Daardoor krijgt de invloed van oestrogeen meer ruimte in het lichaam.
Mogelijke oorzaken zijn:
- Verminderde progesteronaanmaak (bijvoorbeeld door uitblijvende eisprong, stress of perimenopauze);
- Verminderde afbraak van oestrogeen in lever en darmen;
- Meer omzetting naar oestrogeen in vetweefsel;
- Blootstelling aan xeno-oestrogenen uit de omgeving.
Oestrogeendominantie zegt dus vooral iets over de verhouding tussen hormonen, niet alleen over de absolute waarde van oestrogeen.
Normale tijdelijke stijging van oestrogeen vs. oestrogeendominantie
Een tijdelijke stijging van oestrogeen is een normaal onderdeel van de cyclus, zoals de piek vóór de eisprong of de kleinere stijging in de luteale fase. Deze schommelingen zijn kortdurend en worden normaal gesproken in balans gebracht door progesteron.
Bij oestrogeendominantie is er sprake van een langduriger verstoorde balans. De invloed van oestrogeen blijft dan relatief sterk aanwezig, waardoor klachten vaker terugkeren en minder fluctuerend zijn.
Je kunt dit vergelijken met water in een meer. Een normale oestrogeenpiek is als een golf die komt en weer afneemt. Bij oestrogeendominantie ligt het waterpeil structureel hoger of ontbreekt het tegenwicht, waardoor het hele systeem uit balans raakt.
Mogelijke klachten bij een stijging van oestrogeen(dominantie)
Bij een relatief hoge oestrogeenspiegel of oestrogeendominantie kunnen onder andere de volgende klachten voorkomen:
- Heftige of langdurige menstruaties;
- Kortere cycli;
- Gevoelige, gespannen of gezwollen borsten;
- Een opgeblazen of zwaar gevoel in de buik;
- Meer vocht vasthouden;
- Toename van PMS-klachten, zoals:
- Prikkelbaarheid;
- Sombere gevoelens;
- Snel huilen;
- Stemmingswisselingen.
- Meer hoofdpijn of migraine rond de menstruatie.
Last van hormonale klachten?
Wanneer je last hebt van hormonale klachten, kan het waardevol zijn om je hormoonbalans beter te begrijpen. Door inzicht te krijgen in wat er in je lichaam gebeurt, wordt duidelijker welke signalen je lichaam afgeeft en wat het nodig heeft.
Leefstijlfactoren zoals voeding, stress, slaap en beweging spelen hierin een belangrijke rol. Ook de werking van je leveren en darmen is van invloed op hoe oestrogeen wordt verwerkt en in balans blijft.
Binnen VitalFem wordt daarom aandacht besteed aan deze samenhang. Door stap voor stap aanpassingen te maken die passen bij jouw lichaam en levensfase, werk je gericht aan meer balans, energie en welzijn.